ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ "ΠΑΠΑ" ΤΗΣ ΨΕΥΔΟΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ.

 

 Πριν από λίγες ημέρες πληροφορηθήκαμε, οτι απεβίωσε στις 10 Ιανουαρίου του τρέχοντος έτους στην ηλικία των 90 ετών στην Ελβετία ο εικονιζόμενος κύριος. Το ονομά του είναι Erich von Däniken. Πρόκειται για τον άνθρωπο, ο οποίος έκανε δημοφιλή την θεωρία των "Παλαιοαστροναυτών" και συνέβαλε στην διάδοση της Ψευδοαρχαιολογίας. Φυσικά και πάτησε επί πτωμάτων για να φτάσει εκεί που έφτασε.

 Τα στοιχεία που ακολουθούν προέρχονται από το σεμινάριο του ΚΔΒΜ Τσαούση για τις σκοτεινές πτυχές της αρχαιολογίας, το οποίο και συστήνουμε ανεπιφύλακτα: 

Ως ψευδοαρχαιολογία καλείται ο κλάδος της παραεπιστήμης ή ψευδοεπιστήμης, ο οποίος προκειμένου να βγάλει συμπεράσματα και θεωρίες για αρχαιολογικά ζητήματα, βασίζεται όχι σε ασφαλή επιστημονικά δεδομένα, αλλά σε καθαρές εικασίες και έωλα επιχειρήματα, τα οποία δεν μπορούν να αποδειχτούν. Οι θιασώτες της ψευδοαρχαιολογίας είναι ερασιτέχνες αρχαιοδίφες-συνομωσιολόγοι, οι οποίοι όχι μόνο δεν χρησιμοποιούν τις επιστημονικές μεθόδους (δηλ. την ανάλυση και χρονολόγηση των δεδομένων/ευρημάτων δια της περιγραφής και σύγκρισης με παράλληλα), αλλά απαξιούν αυτές σκοπίμως και αρνούνται να αποδεχτούν το έργο των ακαδημαϊκών φορέων.

Ως αιτίες ύπαρξης του φαινομένου της ψευδοαρχαιολογίας μπορούν να θεωρηθούν: (α) ο συχνός χαρακτηρισμός της αρχαιολογικής επιστήμης, ακόμα και από τους ίδιους τους εκπροσώπους της, ως «πάζλ από το οποίο λείπουν αρκετά κομμάτια», (β) η διαφορά και διχογνωμία, η οποία παρατηρείται στις χρονολογήσεις αναλόγως και των μεθόδων που αξιοποιούνται (βλ. περισσότερα για αυτό στο αντίστοιχο κεφάλαιο της Γ ενότητας), (γ) τα γενικά και ασαφή κενά, όχι μόνο ως προς την χρονολόγηση, αλλά και ως προς την ερμηνεία των ευρημάτων (συγκρ. με (α) άνωθεν).

Ο Ελβετός Erich von Däniken ήταν ο πιο δημοφιλής εκ των ερασιτεχνών ψευτοεπιστημόνων και κύριος εκπρόσωπος της θεωρίας των παλαιοαστροναυτών, η οποία υποστηρίζει την εξωγενή/εξωγήινη προέλευση των αρχαίων πολιτισμών του πλανήτη μας. Υπήρξε μάνατζερ ξενοδοχείου στο Νταβός και είχε καταδικαστεί πολλάκις για φοροδιαφυγή. Σύγχρονος του Däniken ήταν ο Γάλλος Robert Charroux, ο οποίος μεν προηγήθηκε χρονικά με αντίστοιχες δημοσιεύσεις (έργα του εκδοθήκαν στα 1963, ενώ το πρώτο βιβλίο του Däniken κυκλοφόρησε στα 1968), αλλά δεν υπήρξε τόσο δημοφιλής, οσο ο Ελβετός συνάδελφός του. Αυτό ίσως να οφείλεται στο ότι ο Däniken όχι μόνο γνώριζε το έργο του Charroux, αλλά φρόντισε να αντιγράψει ολόκληρα κεφάλαια και χωρία χωρίς να αναφέρει την προέλευση τους, οικειοποιώντας κατ αυτόν τον τρόπο και απόψεις του Γάλλου συγγραφέα.

Μια πιθανή επηρροή στο έργο του Däniken (αλλά και του Charroux) μπορεί να αποτελεί η τηλεοπτική σειρά „Star Trek“, η οποία γινόταν γνωστή και αγαπητή στο ευρύ κοινό, κατά την δεκαετία του 1960. Στο 2^ο επεισόδιο του 2^ου κύκλου της σειράς, το οποίο πρωτοπροβλήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1967, το πλήρωμα του Enterprize συναντάει τον αρχαίο θεό Απόλλωνα, ο οποίος τους εξηγεί πως, οι Έλληνες θεοί είχαν επισκευτεί στο παρελθόν την γη, αλλά έφυγαν όταν οι άνθρωποι σταμάτησαν να τους λατρεύουν. Το πλήρωμα εικάζει, ότι οι θεοί πρέπει να ήταν εξωγήινοι ταξιδιώτες. [συγκρ. και με την σκηνή έναρξης της ταινίας του Στ. Κιούμπρικ «2001: Οδύσσεια του Διαστήματος» (1968) σε σενάριο Arthur C. Clarke]

Ο Däniken, πιθανόν εμπνευσμένος από αυτήν την σειρά (και ειδικά από το προαναφερόμενο επεισόδιο), έγραφε ότι οι αρχαίοι πολιτισμοί βρίθουν μυστηρίων και αινιγμάτων. Ο Ελβετός αμφισβήτησε τόσο την παλαιότητα και χρήση, όσο και την ταυτότητα των κατασκευαστών των αιγυπτιακών πυραμίδων και της Σφίγγας, των ζιγγουράτ της Μεσοποταμίας, των βαθμιδωτών πυραμίδων του Μεξικού. Ομοίως έπραξε και με διάφορα άλλα αρχαία τεχνουργήματα, όπως τα αγάλματα της Νήσου του Πάσχα, τα υπερμεγέθη κεφάλια του ολμέκικου πολιτισμού στο Μεξικό, τα σύμβολα της ερήμου Νάζκα στο Περού κτλ. Για τον Däniken όλα αυτά τα εντυπωσιακά μνημεία είναι αποδείξεις ύπαρξης εξωγήινων μορφών ζωής. Κατά τον Däniken δεν θα μπορούσαν οι αρχαίοι πολιτισμοί να έχουν κατασκευάσει τέτοια μνημεία. Απαιτούνται εξειδικευμένες γνώσεις αρχιτεκτονικής και αστρονομίας, εξάλλου δε, τα υλικά κατασκευής των μνημείων είτε ήσαν δυσεύρετα είτε ήταν αδύνατον να φτιαχτούν με τα τότε τεχνικά μέσα. Οι αιγυπτιακές πυραμίδες κατά τον Däniken, οι οποίες αποτελούνται από τεράστιες και βαριές λίθους, ήταν αδύνατον να μετακινηθούν με τα μέσα που διέθεταν οι άνθρωποι της εποχής εκείνης. Επιπλέον, ομοιάζουν με τα μεσοποταμιακά ζιγγουράτ και με τις μεσοαμερικάνικες πυραμίδες. Τα σχέδια στην Νάζκα είναι μόνο από πολύ μεγάλο ύψος ορατά. Για όλα αυτά τα ερωτήματα, ο Däniken έχει μόνο μια απάντηση: εξωγήινοι επισκευτήκαν την γή στο παρελθόν και δημιούργησαν με την υψηλή τους τεχνολογία όλα αυτά τα μνημεία. Οι μαρτυρίες υπάρχουν στους μύθους και τα γραπτά κείμενα των αρχαίων πολιτισμών. Σύμφωνα με τον Däniken, θεότητες όπως ο σημιτικός Oannes, ο αιγυπτιακός Οσίρης, ο αζτέκος Κετζαλκότλ, φέρουν κοινά χαρακτηριστικά: εγκαταλείπουν τις χώρες τους και ταξιδεύουν σε ξένους κόσμους, φέρνοντας την γνώση στους λαούς και δημιουργώντας πολιτισμούς. Ο Däniken ερμηνεύει επίσης σκηνές από χωρία της ΠΔ, όπως το όνειρο του Ιακώβ και η ανάληψη του προφήτη Ηλία ως αποδείξεις ύπαρξης εξωγήινων. 

Εξυπακούεται ότι η θεωρία των αρχαιοαστροναυτών είναι απλή εικασία. Δεν υπάρχουν απτές αποδείξεις ότι εξωγήινοι επισκεφτήκαν την γη στο απώτατο παρελθόν και ότι κατασκευάσαν επιβλητικά μνημεία. Εχει αντιθέτως αποδειχτεί ότι η Σφίγγα και τα πυραμιδοειδή κτίσματα σε Αίγυπτο, Ιράκ, Μεξικό κατασκευαστήκαν από ανθρώπινα χέρια. Οι πυραμίδες μάλιστα έχουν και διαφορετική χρήση και απέχουν χρονολογικά μεταξύ τους τόσο, που η πιθανότητα να έχουν κοινή προέλευση παραμένει απλώς μια εικασία. Οι αιγυπτιακές πυραμίδες, χρονολογικά κατά 1000 χρόνια περίπου νεώτερες από τα μεσοποταμιακά ζιγγουράτ, είχαν ταφική χρήση. Τα ζιγγουράτ ήσαν ιερά. Οι δε μεσοαμερικανικές πυραμίδες, αν και θυμίζουν τα ζιγγουράτ μορφολογικά, είναι χρονολογικά πολύ υστερότερες αυτών, έχουν δε χρήση τόσο ιερών, όσο και ταφικών μνημείων. Όσο για ευρήματα, τα οποία κατά τους θιασώτες της συγκεκριμένης θεωρίας αποτελούν ενδείξεις ύπαρξης εξωγήινων, όπως τα κρυστάλλινα κρανία, η σαρκοφάγος του ηγεμόνα των Μάγια Πακάλ Α΄ από το Παλένκε του Μεξικού (615-683 μ.Χ.), τα ειδώλια Dogu του ιαπωνικού πολιτισμού Jomon (14.000-400 π.Χ.) και τα πτηνόμορφα κυπριακά πήλινα ειδώλια της Υστεροκυπριακής Περιόδου (1450-1200 π.Χ.), η «μπαταρία» της Βαγδάτης και ο «ηλ/κος λύχνος» από τα Δένδερα (ναός της Άθωρ, Αίγυπτος), ειδικοί έχουν αποδείξει ότι δεν συνδέονται με εξωγήινους. Η σαρκοφάγος του Πακάλ είναι απλά διακοσμημένη με ανάγλυφα μοτίβα. Η υποτιθέμενη «μπαταρία» της Βαγδάτης είναι ένα αποθηκευτικό αγγείο και τα ανάγλυφα από τον ναό της Άθωρ δεν απεικονίζουν ηλεκτρονικό λύχνο, αλλά την γέννηση του θεού Ωρου. Τα ειδώλια από Κύπρο και Ιαπωνία δεν αναπαριστούν εξωγήινους, έχουν κυρίως θρησκευτική σημασία και τα κρυστάλλινα κρανία κατασκευαστήκαν στην Γερμανία (Ρηνανία-Παλατινάτο) από τα τέλη του 19^ου αι. και μετά, με την χρήση εισαγώμενου χαλαζία από την Βραζιλία.

O Däniken (όπως και οι Charroux, Sitchin και Hubbard) υπήρξε από τους πρώτους, οι οποίοι περάσαν την θεωρία των αρχαιοναυτών στον κλάδο της παραεπιστήμης. Πριν από αυτόν, οι επισκέψεις εξωγήινων στην γη του απώτατου παρελθόντος αποτελούσαν υλικό για την φανταστική λογοτεχνία. [σ.σ.: και την επιστ. Φαντασία – βλ. έργα των Ray Bradury, Arthur C. Clarke, Isaak Asimov]  

O Howard Philipps Lovecraft π.χ., συγγραφέας στις ΗΠΑ των αρχών του 20^ου αι. με οικογενειακό ιστορικό σχιζοφρένειας και φοβίες για το σκοτάδι, αγοραφοβία, ρατσιστικές τάσεις και αντιπάθεια προς το κρύο, μετουσίωσε τις φοβίες του αυτές στο έργο του (το οποίο έχει μεταφραστεί και στα ελληνικά, κυρίως από τις εκδόσεις «Αίολος»). Ο ανώνυμος πρωταγωνιστής στο διήγημα „The Nameless City“ (1921) εξερευνεί μια υπόγεια, χαμένη πόλη στην Αραβική Έρημο. Στο διήγημα „The Call of Cthulhu“ (1928) και στην νουβέλα „At the Mountains of Madness“ (1936), οι πρωταγωνιστές ανακαλύπτουν πανάρχαιες πόλεις στην Ανταρκτική, οχυρωμένες με κυκλώπεια τείχη και κατασκευασμένες κατά την μη-ευκλείδιο γεωμετρία. Στην νουβέλα μάλιστα γίνονται αναφορές περί ύπαρξης άγνωστης ιερογλυφικής γραφής και προϊστορικών πλασμάτων. Η κοινή συνισταμένη που συνδέει και τα τρία αυτά γραπτά του Lovecraft είναι το μοτίβο των «Μεγάλων Αρχαίων Παλαιών» („Great Old Ones“) στους οποίους ανήκει και ο προαναφερόμενος Cthulhu, εξωγήινα πλάσματα, τα οποία έφτασαν στην Γη από άλλες διαστάσεις, όταν υπήρχαν οι υπερ-ήπειροι Γκοντβάνα (600-530 εκατ. χρόνια) και Πανγαία (335-200 εκατ. χρόνια). O Robert E. Howard, σύγχρονος και φίλος του Lovecraft, στην ιστορία του υπό τον τίτλο „The Tower of the Elephant“ (1933), φέρνει τον πρωταγωνιστή του, τον διαβόητο Κόναν τον Βάρβαρο, αντιμέτωπο με ένα εξωγήινο όν, το οποίο βρίσκεται επί αιώνες φυλακισμένο στον πύργο της ιστορίας.

 Επηρροές των θεωριών του Däniken βρίσκουμε και στον κινηματογράφο, π.χ. στις ταινίες επιστημονικής φαντασίας Stargate (1994), Aliens vs. Predators (2004), Prometheus (2012, Transformers 2 &´4 (200, 2014), MCU Eternals (2021). Διάδοχος του Däniken μπορεί να θεωρηθεί ο  Giorgo Tsoukalos, ο οποίος έχει αμβλύνει τις προαναφερόμενες θεωρίες του "δασκάλου" του.

Συνοπτικά να αναφερθεί ως κατακλείδα εδώ, οτι ο "αείμνηστος" Däniken "έφυγε" πλήρης ημερών, και αφού κατάφερε να ανελιχθεί με διάφορες κομπίνες, καταστάλαξε να ασχοληθεί με συγκεκριμένον κλάδο της ψευδοαρχαιολογίας, κερδίζοντας επάξια τον τίτλο του "Πάπα" στην εν λόγω παραεπιστήμη. Έφτασε εκεί που έφτασε εναρμονιζόμενος με το κλίμα της εποχής του ('60ς-'70ς), εκμεταλλευόμενος πρόσωπα, κλέβοντας ιδέες, θέτοντας εξωφρενικές ρητορικές ερωτήσεις κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να μπερδέψει και να προκαλέσει σύγχηση στους συνομιλητές του. Σε εκείνον οφείλουμε μεταξύ άλλων και την δημιουργία πλήθους ερασιτεχνών (εγχώριων και μη), οι οποίοι προσπαθούν να μετρηθούν και να βγάλουν τρελούς αρχαιολόγους, ιστορικούς και φιλολόγους, όταν οι τελευταίοι αμφισβητούν ανοιχτά τις εικασίες τους.